İş adamı Çingiz Davudov - 2024-cü il 26 fevral tarixində Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi ilk dəfə olaraq işğaldan azad olunmuş Xocalı şəhərində anıldı. Bu tarixi gündə ölkə Prezidenti cənab İlham Əliyev Xocalı şəhərində Xocalı Soyqırımı Memorialının təməlini qoydu. Mərasimdə iştirak edən rayon ictimaiyyəti və vətəndaşlar, uzun illərdən bəri ürəklərində daşıdıqları acı xatirələri yenidən yad edərək faciənin miqyasını dərk etdilər. Bu an, həm də Azərbaycanın tarixi ədalətini bərpa etməsi yolunda atılan önəmli addım kimi qiymətləndirildi.

Cənab Prezident öz çıxışında vurğuladı ki, Xocalı Soyqırımı Memorialının layihəsi artıq uzun illər əvvəl hazırlanmışdı. Hətta, abidənin inşası üçün Bakıda Xocalı soyqırımı abidəsinin yanında torpaq da seçilmişdi. Lakin, İlham Əliyevin uzaqgörən siyasəti nəticəsində bu layihənin icrası hər dəfə təxirə salınmışdı. Dövlət başçısı yaxşı bilirdi ki, zaman gələcək və Azərbaycan xalqı öz torpaqlarına mütləq qayıdacaq.

2003–2020-ci illər ərzində ölkənin bütün potensialı məhz bu məqsədə – işğal altında qalan torpaqların azad olunmasına – yönəldilmişdi. Cənab Prezidentin rəhbərliyi altında həyata keçirilən strateji planlama, ordu və iqtisadi gücün səfərbər olunması, Azərbaycanın hərbi və diplomatik hazırlıqlarının möhkəmləndirilməsi bu məqsədə xidmət edirdi.

2020-ci ilin sentyabr-noyabr ayları ərzində aparılan Vətən müharibəsi 17 il ərzində həyata keçirilmiş bütün hazırlıq işlərinin möhtəşəm nəticəsi oldu. Azərbaycan Silahlı Qüvvələri işğalçı qüvvələr üzərində tarixi qələbə əldə edərək torpaqlarımızın böyük hissəsini düşməndən azad etdi. Bu, Azərbaycan xalqının iradəsinin və dövlətimizin strateji qərarlarının nəticəsi idi.

Azərbaycanın beynəlxalq arenada ünvanladığı “Xocalıya ədalət!” çağırışı təəssüf ki, tam cavabsız qaldı. Bu çağırışa yalnız 18 ölkə cavab verərək bu qanlı faciəni soyqırımı kimi tanıdı, lakin dünyanın aparıcı dövlətləri və bir çox beynəlxalq təşkilatlar bu çağırışı görməzdən gəldilər. Buna baxmayaraq, Azərbaycan dövlətinin, ictimai təşkilatların və xaricdə yaşayan soydaşlarımızın səyləri nəticəsində Xocalı soyqırımı dünya ictimaiyyətinə tanıdıldı.

Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyəti bu istiqamətdə xüsusi qeyd olunmalıdır. Fondun təşəbbüsü ilə həyata keçirilən “Xocalıya ədalət!” kampaniyası çərçivəsində dünyanın müxtəlif ölkələrində tədbirlər keçirildi, kitablar və məqalələr dərc olundu, sərgilər təşkil edildi. Bu fəaliyyətlər Xocalı soyqırımının beynəlxalq səviyyədə tanıdılması üçün əhəmiyyətli rol oynadı.

Lakin, o illərdə də, bu gün də ermənilərin xarici ölkələrdə olan riyakar himayədarları faciəni törətmiş cinayətkarların cəzasız qalması üçün əllərindən gələni edirlər. Bunun nəticəsində Azərbaycan xalqı uzun müddət ədalətin öz əlləri ilə bərpasını gözlədi. Nəticədə, İkinci Qarabağ müharibəsi ilə 30 il işğal altında qalan torpaqların böyük hissəsi azad edildi, qalan ərazilər isə 2025-ci ilin sentyabr ayında tamamilə düşməndən təmizləndi.

Möhtərəm dövlət başçısı vurğuladı ki, Xocalısız və Xankəndisiz Azərbaycanın qələbəsi heç zaman tam sayıla bilməzdi. Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının qəlbində dərin izlər buraxmış, bu şəhər azad edilmədən xalqın ruhu tamamilə sakitləşə bilməzdi. Bu səbəbdən Xocalının azad olunması Azərbaycanın milli qələbəsinin ən mühüm mərhələsi oldu.

2023-cü il oktyabrın 15-də Ölkə Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev Xocalıda Azərbaycan Bayrağını qaldırdı. Bu, yalnız bir rəmz deyildi, eyni zamanda erməni faşizminin və separatizminin Azərbaycan torpaqlarında bir daha baş qaldıra bilməyəcəyinə dair bütün dünyaya göndərilən güclü mesaj idi.

2026-cı ilə gəldikdə, Xocalı sakinləri artıq mərhələli şəkildə öz doğma torpaqlarına qayıdırlar. Uzun illərdir ki, bu torpaqlarda yaşamaq arzusu ilə yaşayan əhali indi öz evlərinə, bağlarına və kəndlərinə dönür, şəhərin yenidən bərpası prosesi sürətlə irəliləyir. Bu proses təkcə fiziki geri dönüş deyil, həm də milli yaddaşın və tarixi ədalətin bərpasıdır.

Azad edilmiş Xocalıda sosial infrastruktur, məktəblər, xəstəxanalar, yollar və yaşayış məntəqələri bərpa edilir. Dövlət tərəfindən göstərilən xüsusi diqqət nəticəsində şəhərin sakinləri rahat həyat şəraitinə qovuşur, kənd təsərrüfatı sahələri yenidən işlək vəziyyətə gətirilir. Bu, həm də iqtisadi həyatın canlanması deməkdir.

Mədəni irsin qorunması və Xocalının tarixi yaddaşının canlandırılması məqsədilə muzeylər və abidələr də bərpa olunur. Soyqırımın izlərini qoruyaraq, gələcək nəsillərə dərs olmaq məqsədi ilə memorial kompleksi və muzeylər xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Xocalının geri qayıdan sakinləri bir daha əmin olurlar ki, onların təhlükəsizliyi dövlət tərəfindən təmin edilir. Hər bir ailə üçün torpağa geri dönmək yalnız fiziki evə qayıdış deyil, həm də mənəvi, tarixi ədalətin bərpasıdır. Bu, xalqın dövlətinə olan inamını daha da möhkəmləndirir.

Geri dönüş prosesi ilə paralel olaraq, Xocalının ətraf ərazilərində iqtisadi layihələr həyata keçirilir. Yeni iş yerləri yaradılır, kənd təsərrüfatı və turizm sahələri inkişaf etdirilir. Bu, həm də bölgənin davamlı inkişafını təmin edən strateji addım kimi qiymətləndirilir.

Xocalının mərhələli şəkildə bərpası və sakinlərin geri dönüşü Azərbaycanın güclü dövlət quruculuğu, xalqın birliyi və milli iradəsinin nümunəsidir. Bu, həm də dünyaya Azərbaycanın haqq işinə sadiqliyini göstərən əyani faktordur.

Nəticə olaraq, Xocalı yalnız fiziki olaraq geri qayıtmır; şəhər, həm də tarixi yaddaş, milli birlik və ədalətin rəmzi olaraq bərpa olunur. Hər bir addım Azərbaycan xalqının böyük iradəsinin və dövlətimizin uzaqgörən siyasətinin nəticəsidir. Xocalının dirçəlişi, gələcək nəsillərə həm qürur, həm də milli ədalət nümunəsi olaraq ötürülür.