Xocalı soyqırımı XX əsrin sonlarında baş vermiş ən ağır insanlıq cinayətlərindən biri kimi yalnız Azərbaycan xalqının deyil, bütün bəşəriyyətin faciəsidir. 1992-ci ilin fevralında dinc əhaliyə qarşı törədilmiş bu qətliam beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərinin kobud şəkildə pozulması ilə müşayiət olunmuşdur. Bu səbəbdən Xocalı həqiqətlərinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması və faciənin beynəlxalq səviyyədə tanınması Azərbaycan dövlətinin prioritet istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir.

Son illər aparılan ardıcıl diplomatik fəaliyyət nəticəsində Xocalı soyqırımı bir sıra ölkələrin parlamentləri tərəfindən qəbul olunmuş qətnamələrdə tanınmış və ya faciə kimi qiymətləndirilmişdir. Bu günə qədər Bosniya və Herseqovina, Kolumbiya, Çex Respublikası, Honduras, İordaniya, Meksika, Pakistan, Panama, Peru, Sudan, Cibuti, Qvatemala, Paraqvay, Sloveniya, Şotlandiya, İndoneziya, Əfqanıstan və Bolqarıstan kimi dövlətlərin qanunverici orqanları tərəfindən müvafiq sənədlər qəbul edilmişdir. Bununla yanaşı, ABŞ-ın 24 ştatında da Xocalı soyqırımı ilə bağlı qətnamələr təsdiqlənmişdir. Bu faktlar beynəlxalq ictimaiyyətin ədalət və həqiqət prinsipinə əsaslanan mövqeyinin göstəricisidir.

Xocalı soyqırımının tanınması istiqamətində mühüm addımlardan biri də İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı çərçivəsində atılmışdır. 20 noyabr 2012-ci il tarixində Cibutidə keçirilmiş Xarici İşlər Nazirləri Şurasının 39-cu sessiyasında Xocalıda törədilmiş cinayətlərin soyqırımı kimi tanınmasına dair qətnamə qəbul olunmuşdur. Bu qərar, üzv dövlətlərin Xocalı faciəsinə beynəlxalq hüquq kontekstində qiymət verməsinin bariz nümunəsidir.

Bunun ardınca 2013-cü ilin fevral ayında Qahirədə keçirilmiş İslam Zirvə Konfransının 12-ci sessiyasında qəbul edilən Yekun Kommünikedə üzv dövlətlər Xocalı soyqırımının tanınması istiqamətində səylərini artırmağa çağırılmışdır. Bu çağırış, faciənin yalnız regional məsələ deyil, qlobal ədalət problemi kimi qəbul edildiyini göstərir.

Xocalı həqiqətlərinin dünyaya çatdırılmasında ictimai diplomatiya da mühüm rol oynayır. Xüsusilə “Xocalıya ədalət!” beynəlxalq kampaniyası çərçivəsində müxtəlif ölkələrdə konfranslar, sərgilər, anım tədbirləri təşkil edilmiş, informasiya resursları vasitəsilə geniş maarifləndirmə işi aparılmışdır. Bu fəaliyyət nəticəsində bir çox ölkələrdə Xocalı qurbanlarının xatirəsinə abidələr ucaldılmışdır. Hazırda xarici dövlətlərdə Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsini əbədiləşdirən 10 memorial abidə mövcuddur. Bu abidələr həm faciə qurbanlarına ehtiramın ifadəsi, həm də tarixi yaddaşın qorunmasının simvoludur.
Beynəlxalq səviyyədə tanınma prosesi yalnız siyasi sənədlərlə məhdudlaşmır. Bu, eyni zamanda beynəlxalq hüququn aliliyinin, insan hüquqlarının müdafiəsinin və ədalət prinsipinin bərqərar olunması istiqamətində mühüm addımdır. Xocalı soyqırımının tanınması gələcəkdə oxşar cinayətlərin qarşısının alınmasına xidmət edən preventiv mexanizm rolunu oynayır.

Nəticə etibarilə, Xocalı soyqırımının beynəlxalq aləmdə tanınması istiqamətində əldə olunan nəticələr Azərbaycan dövlətinin prinsipial mövqeyinin, ardıcıl diplomatik fəaliyyətinin və xalqımızın tarixi yaddaşına sədaqətinin göstəricisidir. Xocalı həqiqətlərinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması və ədalətin tam bərqərar olunması istiqamətində səylər davam etdirilməlidir. Tarixi ədalətin təmin olunması yalnız keçmişə borc deyil, həm də gələcək nəsillər qarşısında mənəvi məsuliyyətdir.

Nəzirə Nəbizadə
Nəsimi rayon gənci

---

---